Kategoria: x-lektury

Wiedza i wiara

Nigdy nie jesteś w pełni oddany czemuś, w co całkowicie wierzysz. Przecież nikt fanatycznym krzykiem nie ogłasza światu, że jutro wzejdzie słońce. Wszak wszyscy wiedzą, że ono wzejdzie. Ludzie są fanatycznie oddani religijnej lub politycznej wierze, albo wszelkim innym dogmatom lub celom właśnie dlatego, że te dogmaty i cele budzą wątpliwość.

Robert M. Pirsig „Zen and the Art of Motorcycle Maintenance” (189)

Czym jest motocykl?

Narzędzia precyzyjne powstały po to, żeby ucieleśnić myśl, przestrzenną precyzję, której doskonałość jest nieosiągalna. Nie istnieje żadna, idealnie wykonana część motocykla i nigdy nie powstanie, ale gdy zbliżysz się do doskonałości na tyle, na ile pozwalają ci te narzędzia, zaczynają się dziać niezwykłe rzeczy i zaczynasz frunąć przez okolicę niesiony mocą, którą można by uznać za magiczną, gdyby nie to, że jej źródło jest ze wszech miar racjonalne. I właśnie dostrzeżenie tej racjonalnej myśli jest najistotniejsze. John patrzy na motocykl i widzi tylko kawałki stali o różnych kształtach. Kawałki stali, do których ma niechętny stosunek, i nie chce mieć z tym wszystkim nic wspólnego. Ja patrzę na te stalowe kształty i widzę myśli. On sądzi, że ja się zajmuję częściami, a tymczasem moim tworzywem są koncepcje.

Robert M. Pirsig „Zen and the Art of Motorcycle Maintenance” (119)

Jak obalić system?

Mówienie o układzie rządowym i jego instytucjach jako o „systemie” jest prawidłowe, ponieważ organizacje te zostały stworzone na podstawie tych samych związków strukturalno-koncepcyjnych, co motocykl. Związki te zapewniają trwałość konstrukcji nawet wtedy, gdy straciła ona jakikolwiek sens i celowość istnienia. Ludzie przychodzą do zakładu pracy i wykonują całkowicie bezsensowne czynności od ósmej do siedemnastej bez żadnych wątpliwości, ponieważ wymaga tego ustalona struktura. Nie istnieje żaden czarny charakter albo nadzorca z batem w ręku, który żąda od nich, żeby prowadzili bezsensowne życie. Wszystkiemu winna jest struktura, porządek świata narzucony przez system i nikt nie chce podjąć się ogromnego zadania zmiany tej struktury tylko dlatego, że jest ona bezsensowna.

Ale zburzenie fabryki, albo rewolucja przeciwko rządowi, czy też wstrzymywanie się z naprawą motocykla, ponieważ reprezentują one system, jest atakiem jedynie na skutki, a nie na przyczyny – w ten sposób nie dojdzie do żadnych zmian. Prawdziwy, rzeczywisty system jest aktualną, systematyczną konstrukcją myślową, racjonalnością samą w sobie i jeśli po fabryce zostaną tylko gruzy, ale myśl, której była owocem, pozostanie nietknięta, to myśl ta po prostu stworzy nową fabrykę. Jeśli rewolucja zmiecie rząd, lecz nie naruszy systematycznych wzorców myślowych, na których został oparty, to wzorce te powtórzą się w rządzie, który obejmie władzę po rewolucji. Tak dużo się mówi o systemie, a tak niewiele jest świadomości istoty problemu.

Robert M. Pirsig „Zen and the Art of Motorcycle Maintenance” (121)

Czy wierzysz w duchy?

„Czy wierzysz w duchy?”

„Nie” – odpowiadam.

„Dlaczego nie?”

„Bo są nie-na-u-ko-we.”

Sposób, w jaki to mówię, wywołuje uśmiech na twarzy Johna.

„Nie są zrobione z materii” – kontynuuję – „i nie dysponują żadną energią, więc zgodnie z prawami fizyki nie istnieją, będąc jedynie wytworem ludzkiego umysłu.”

Whisky, zmęczenie i szum wiatru w drzewach zaczynają mi mieszać w głowie.

„Oczywiście,” – dodaję – „prawa fizyki także nie są zrobione z materii i nie dysponują żadną energią, więc też nie istnieją, będąc jedynie wytworem ludzkiego umysłu. Najlepiej mieć do tego wszystkiego całkowicie naukowe podejście i nie wierzyć ani w duchy, ani w prawa fizyki. W ten sposób jesteś bezpieczny. Nie pozostaje ci zbyt wiele rzeczy, w które możesz wierzyć, ale także takie są konsekwencje podejścia naukowego.”

Robert M. Pirsig „Zen and the Art of Motorcycle Maintenance” (38)