Walka z prokrastynacją, czyli odwlekaniem, stanowi jeden z głównych tematów branży rozwoju osobistego. Niechęć do działania jest przedstawiana jako dolegliwość, którą należy uleczyć. Jednak wysiłki psychologów, kołczów i trenerów mentalnych bardzo często spełzają na niczym. Nowe światło na tę kwestię rzuca przełomowy artykuł profesora Zygfryda Spokojnego i doktora Jana Nudniewicza, którzy zgodzili się na publikację swojej pracy na łamach Biznesu Bez Stresu. Wyniki ich badań są szokujące, ale dają nadzieję nam wszystkim – zwykłym ludziom, którzy stresują się swoim lenistwem. Okazuje się, że niepotrzebnie! Zapraszam do lektury.

Zespół Nadmiernego Lenistwa (ZNL): Nowe spojrzenie na rzekomą „niechęć do pracy”

AUTORZY

prof. Zygfryd Spokojny, Instytut Inercji Mentalnej
dr Jan Nudniewicz, Centrum Bierności Klinicznej

ABSTRAKT

W dobie nieustannego pędu ku produktywności i samodoskonaleniu, coraz większa grupa ludzi doświadcza objawów stanu psychofizycznego, który dawniej błędnie nazywano brakiem motywacji, a obecnie jest klasyfikowany jako Zespół Nadmiernego Lenistwa (ZNL). W niniejszej pracy kwestionujemy dotychczasowe podejście do powszechnie odczuwanej niechęci do działania i redefiniujemy istotę braku aktywności. Na podstawie wyczerpujących obserwacji pasywnych w środowisku kontrolowanym przeprowadzonych w Centrum Bierności Klinicznej Instytutu Inercji Mentalnej stawiamy tezę, że ZNL nie jest zaburzeniem wymagającym leczenia, lecz naturalnym mechanizmem obronnym organizmu w reakcji na nadmiar bodźców, wymagań i projektów. Na poparcie tak sformułowanej tezy przedstawiamy jej fundamenty teoretyczne, wyniki badań, matematyczny model szczęścia, metody diagnozy i techniki autoterapii oraz przykład praktycznego wdrożenia naszych zaleceń, które zakończyło się pełnym sukcesem. Kluczowym wnioskiem wynikającym z niniejszego opracowania jest konieczność odrzucenia przez współczesnego człowieka presji na ciągłe działanie i zastąpienia jej postawą świadomej bezczynności.

CZYM JEST ZNL?

Zgodnie ze spotykaną w literaturze przedmiotu definicją Zespół Nadmiernego Lenistwa – ZNL (ang. Excessive Laziness Disorder – ELD) jest stanem ciała i umysłu charakteryzującym się niechęcią do wykonywania jakichkolwiek czynności uznawanych powszechnie za „produktywne”. Osoby dotknięte ZNL nie chcą uczestniczyć w wyścigu szczurów, nie ekscytuje ich pojęcie „kariery” oraz pałają silną awersją do budzików, spotkań i konceptu „poniedziałku”. Według badań ankietowych z 2019 roku na przypadłość tę cierpi 92,7% światowej populacji, praktycznie niezależnie od wykonywanej pracy, z wyjątkiem polityków, dla których współczynnik ten zbliża się do 100%.

Głównymi, choć niejedynymi, objawami, na podstawie których diagnozuje się ZNL, są:

• chroniczna niechęć do podejmowania jakiejkolwiek aktywności fizycznej lub umysłowej;
• przyjemność czerpana z bezczynności;
• silna reakcja alergiczna na słowa: „cel”, „projekt”, „zadanie” i „termin”;
• mimowolne przeciąganie się, gapienie w sufit i myślenie o niczym;
• zanik potrzeby osiągania czegokolwiek;
• organiczna niezdolność do zaplanowania najbliższego tygodnia.

W dotychczasowym podejściu Zespół Nadmiernego Lenistwa traktowano jako zaburzenie wymagające interwencji i w związku z tym wypróbowywano różne metody jego „uleczenia”. Sięgano między innymi po:

• Środki farmakologiczne, z naciskiem na psychostymulanty. Bez rezultatów.
• Psychoterapię indywidualną, mającą na celu „odbudowę motywacji”. W zdecydowanej większości przypadków uzyskiwane efekty były krótkotrwałe, a nawroty bezczynności – nieuniknione.
• Grupowe sesje wsparcia znane szerzej pod nazwą Anonimowi Lenie. Spotkania – pełne wyrzutów sumienia i opowieści o „zmarnowanym potencjale” – kończyły się zazwyczaj wspólnym zamówieniem pizzy i powrotem do pasywności. Wbrew intencjom prowadzących uczestnicy stwierdzali, że czują ulgę, nie mając żadnych ambicji, a próby „reaktywacji” postrzegają jako przemoc psychologiczną.
• Obozy motywacyjne o strukturze paramilitarnej. Już po pierwszym dniu zajęć uczestnicy deklarowali chęć ucieczki, ale do samego końca turnusu nie podejmowali żadnych działań, żeby to zrobić.
• Elektrowstrząsy mające „zresetować” system wartości pacjenta. Ich jedynymi efektami były tylko: czasowa dezorientacja oraz wzrost przekonania, że świat aktywności to teatr absurdu, z którego należy się ewakuować.

CZYM ZNL NIE JEST?

Niniejsza praca prezentuje przełomowe odkrycie, którego dokonano podczas wieloletnich badań nad ludzką naturą prowadzonych w Centrum Bierności Klinicznej Instytutu Inercji Mentalnej. Fundamentem nowego podejścia do kwestii niechęci do działania okazała się hipoteza, że Zespół Nadmiernego Lenistwa nie jest problemem, który wymaga leczenia, lecz ewolucyjnym przystosowaniem cywilizacyjnym. W obliczu rosnącej automatyzacji i nadciągającej dominacji sztucznej inteligencji, człowiek aktywny stanie się balastem – piachem sypanym w tryby wolnorynkowej machiny społecznej. Nie od parady mówi się, że nadaktywność jest gorsza od sabotażu. Tę dramatyczną zmianę przetrwają tylko ci, którzy spokojnie i bez wstydu potrafią nic nie robić. Bierność sprawi, że będą bardziej zrównoważeni wewnętrznie, mniej zestresowani i lepiej dostosowani do realiów, w jakich przyjdzie im żyć.

ZNL nie jest więc schorzeniem czy dysfunkcją, lecz wręcz przeciwnie – darem, ewolucyjną odpowiedzią biologii na nadmiar oczekiwań i ambicji oraz cywilizacyjną inflację działania. Tylko jednostki, które przestaną walczyć z tym pozornie negatywnym „syndromem”, mają szansę przetrwać w świecie, gdzie wszystko – oprócz odpoczynku – zrobią za ludzi roboty. W kontekście nieuchronnie nadchodzącej przyszłości lenistwo jest stanem doskonałym i głównym wektorem ewolucyjnego doboru naturalnego, który od milionów lat przystosowuje organizmy żywe do zmieniających się warunków.

W badaniu zakończonym w 2021 roku zespół neuropsychologów z Instytutu Inercji Mentalnej monitorował poziomy kortyzolu i serotoniny u osób, które przez 14 miesięcy nie wykonywały żadnej pracy, nie miały żadnych planów, nie podejmowały żadnych wyzwań i unikały wszelkiej aktywności fizycznej. Wyniki nie pozostawiły żadnej wątpliwości: poziom szczęścia w grupie eksperymentalnej wzrósł o 317%, a liczba stresujących myśli spadła do zera już po czterech tygodniach biernego leżenia.

NEUROBIOLOGIA ZNL

Badania obrazowe wykazały istotne różnice w funkcjonowaniu mózgów osób z ZNL w stosunku do funkcjonowania mózgów osób pozbawionych tego daru. Zaobserwowano:

• zmniejszoną aktywność w płatach czołowych (obszar odpowiedzialny za decyzje);
• rozrośnięte centrum rozmyślania o niczym;
• silną aktywność w „strefie komfortu całkowitego”.

Poniższa ilustracja przedstawia schematyczną budowę mózgu osoby leniwej.

HIERARCHIA POTRZEB ZNL

W ramach badań zdefiniowano również hierarchię potrzeb osób obdarzonych ZNL. Jest to tak zwana piramida odwrócona. W odróżnieniu od piramidy Maslowa, piramida ZNL stawia nicnierobienie na szczycie, a pozostałymi poziomami są:

1. Sen i drzemki.
2. Bezmyślna konsumpcja treści.
3. Ignorowanie powinności i oczekiwań społecznych.
4. Eliminacja celów i potrzeb.
5. Całkowita neutralność emocjonalna.

MODEL SZCZĘŚCIA: WZÓR SPOKOJNEGO-NUDNIEWICZA

Badania nad osobami długoterminowo bezczynnymi wykazały jednoznaczną korelację między spadkiem ambicji a wzrostem szczęścia. Na podstawie pasywnych obserwacji 347 uczestników eksperymentu przez okres 3 lat, sformułowano następujący matematyczny model szczęścia:

S = K / (A + ε)

Gdzie:

• S – subiektywny poziom szczęścia (wyrażony w smilonach, [sm]);
• A – poziom ambicji jednostki (wyrażony w taskonach, [tk]);
• K – Stała Spokojnego (wartość empiryczna: 137,5 sm * tk), określająca maksymalny potencjał szczęścia w stanie pełnej bezczynności;
• ε – minimalna, nieunikniona mikromotywacja (typowa wartość: 0,001 tk) zabezpieczająca wzór przed dzielniem przez zero.

Poniższy diagram przedstawia wizualizację funkcji Spokojnego-Nudniewicza.

Matematyczny model szczęścia Spokojnego-Nudniewicza formalizuje zasadę odwrotnej proporcjonalności pomiędzy ambicją a szczęściem w warunkach środowiska wysokoaktywnego. Stała Spokojnego, wyprowadzona na podstawie metaanalizy 43 badań eksperymentalnych wśród osób praktykujących intencjonalną bezczynność, reprezentuje teoretyczny limit szczęścia możliwego do osiągnięcia przy całkowitym braku celów, projektów i działań.

Zauważalna obecność składnika ε wskazuje na fakt, iż całkowita eliminacja wszelkiej ambicji jest biologicznie niemożliwa, aczkolwiek można ją zredukować do poziomu nieszkodliwego psychicznie. Na przykład trudno uniknąć motywacji do zaspokojenia tak podstawowych potrzeb jak chęć zjedzenia ptasiego mleczka czy skorzystania z toalety.

Wykres funkcji ma charakter hiperboliczny, z szybkim wzrostem szczęścia przy pierwszych redukcjach ambicji i tendencją do nasycenia w miarę zbliżania się do stanu całkowitej inercji, zwanej również graniczną inercją poznawczo-emocjonalną.

Odwrotnie proporcjonalna zależność między poziomem ambicji jednostki a subiektywnym poczuciem szczęścia potwierdza hipotezę o psychicznej homeostazie pragnień: wraz ze wzrostem ambicji (mierzonej intensywnością celów samorozwojowych i dążeń zawodowych) dochodzi do systematycznego spadku percepcji dobrostanu, natomiast redukcja ambicji koreluje ze wzrostem doświadczanego szczęścia przy zachowaniu niskiego poziomu aktywności poznawczo-działaniowej.

Krzywa Spokojnego-Nudniewicza oddaje esencję szczęścia wynikającego ze stopniowej utraty ambicji i z tego powodu jest często określana „ŁUKiem szczęścia”, gdzie ŁUK to skrótowiec od „Łagodnie Uśmiechnięta Krzywa”. Ilustruje ona również zjawisko odwrotne, polegające na redukcji szczęścia wraz ze wzrostem ambicji. Z naukowego punktu widzenia, najbardziej szczęśliwą jednostką jest ta, która nie dąży do niczego.

Odkrycie tej zależności doprowadziło do przełomu w praktyce terapeutycznej aplikowanej pacjentom ze zdiagnozowanym Zespołem Nadmiernego Lenistwa. Zamiast podejścia konfrontacyjnego, polegającego na presji psychologicznej w celu wymuszenia zmiany postawy, uzasadnione stało się podejście akceptacyjne, w którym kuracja polega na celowym wygaszaniu ambicji aż do osiągnięcia stanu „łagodnej rezygnacji”.

DIAGNOZA I TERAPIA ZNL

Załącznik A do niniejszego opracowania zawiera szczegółowe informacje na temat diagnozy i terapii ZNL, natomiast w Załączniku B znajduje się opis przypadku Edyty z Włocławka, która z sukcesem wykorzystała zalecenia naukowców z Centrum Bierności Klinicznej Instytutu Inercji Mentalnej.

UWAGA: Załączniki A i B zostaną opublikowane odpowiednio za tydzień i za dwa tygodnie na łamach Biznesu Bez Stresu.

PODSUMOWANIE

Zespół Nadmiernego Lenistwa to nie choroba – to ewolucyjny powrót do korzeni, a zarazem nowa filozofia życia. To błogosławieństwo w epoce nadaktywności. To powrót do prostoty, do siebie, do niczego. W świecie zdominowanym przez kult osiągnięć i wymagającym nieustannego działania, rezygnacja z aktywności staje się aktem odwagi i samoopieki. Jest rewolucją przez stagnację.

W tym miejscu warto przywołać słowa prof. Spokojnego wygłoszone podczas uroczystości zakończenia roku szkolnego w Szkole Podstawowej nr 207 w Warszawie: „Akceptując swój stan spoczynkowy, dajesz sobie szansę na kontakt z tym, kim naprawdę jesteś: człowiekiem, który nie musi robić nic, żeby zasługiwać na wszystko. Niech twoje życie stanie się powolnym spacerem bez celu. Najproduktywniejszą decyzją, jaką możesz podjąć choćby dziś, jest decyzja, by już nic nie robić. Czy stać cię na to? Niezależnie od tego, co postanowisz, pamiętaj, że najszczęśliwszy jest ten, kto położy się pierwszy!”.

BIBLIOGRAFIA

1. Spokojny, Z., Nudniewicz, J. (2022). Entropia celów: W stronę modelu szczęścia pasywnego. Instytut Inercji Mentalnej.
2. Nudniewicz, H. (2023). Bezczynność jako cywilizacyjna strategia adaptacyjna. Instytut Inercji Mentalnej.
3. Położyńska, E. (2023). Rób mniej, żyj bardziej. Wydawnictwo Niedziałanie.
4. Położyńska, E. (2024). Najtrudniejszy pierwszy krok – nie musisz go robić. Wydawnictwo Niedziałanie.
5. Spokojny, Z. (2025). Droga Półleżącego Wojownika. Wydawnictwo Niedziałanie.

= = =

(*) To jest tekst satyryczny. Przed użyciem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każda satyra niewłaściwie stosowana zagraża twojemu życiu lub zdrowiu.

• a-propos